Informatie over carcinoide tumoren - neuro-endocriene tumoren.

Carcinoid Syndroom - Carcinoide tumoren informatie algemeen

22 mei 2011: onderstaande informatie lijkt nog steeds relevant en correct. Ik heb wel een paar dingen aangevuld of juist verwijderd.  Voor informatie over andere vormen van endocriene tumoren kijk dan onder ruggemergtumoren

18 oktober 2004: Onderstaande informatie hebben we gedeeltelijk overgenomen van de website van de Maag-, Lever en Darmstichting - MLDS, aangevuld met eigen informatie verzameld vanaf voornamelijk internet - Antoni van Leeuwenhoek-NKI, Erasmus Medisch Centrum en van een OPS-lid en patiënt met het Carcinoïd Syndroom, waarvoor hartelijk dank.

Wat is een carcinoïd, ook wel carcinoïde tumoren of Carcinoïd Syndroom genoemd?

Oncoline beschrijft carcinoid als volgt: Carcinoïden zijn neuroendocriene tumoren, die in diverse organen van de tractus digestivus en respiratorius kunnen ontstaan en verschillende endocriene producten kunnen secerneren. In deze richtlijn wordt met carcinoïden bedoeld, alle laaggradige neuroendocriene tumoren van maag, duodenum, dunne en dikke darm, appendix en rectum. Het adenocarcinoom met neuro-endocriene kenmerken en het carcinoïd van het pancreas vallen niet onder deze richtlijn. In 10-20% van de gevallen zijn er multiple locaties. Klassiek worden deze onderverdeeld in voordarm (maag, duodenum, pancreas), middendarm (jejunum t/m midtransversum) en einddarm (midtransversum t/m rectum, deze zijn zelden hormonaal actief). De appendix is de meest voorkomende locatie, gevolgd door het ileum, rectum en de maag. De incidentie is ongeveer 10-20 nieuwe klinische gevallen per miljoen per jaar. Niet zelden blijven deze tumoren echter subklinisch en worden toevallig in resectiepreparaten of bij obductie (bij 1% !) aangetroffen


Carcinoïde tumoren behoren dus tot een aparte groep van zogenaamde neuro-endocriene tumoren. Deze produceren hormoonachtige stoffen die allerlei klachten kunnen veroorzaken en ook wel het Carcinoïd Syndroom wordt genoemd. Carcinoïde tumoren zijn vaak kleine, langzaam groeiende tumoren, die wel kwaadaardig zijn, al kun je er als patiënt lang mee blijven leven. En met lang bedoelen we wel 15 jaar of soms nog langer als carcinoïde tumoren niet operatief verwijderd kunnen worden. Carcinoïd Syndroom is wel een vorm van kwaadaardige kanker. Carcinoïde tumoren zijn tumoren die op verschillende plaatsen in het lichaam kunnen ontstaan, maar een voorkeur hebben voor de buikholte en dan vooral in de blinde darm, maar carcinoïde tumoren komen ook voor in de maag, dunne darm, dikke darm en zelfs in de longen kan een carcinoïd voorkomen. Volgens de MLDS komt een carcinoïd in de alvleesklier of in de geslachtsklieren zelden voor. Vaak krijgen patiënten klachten als diarree of opvliegers van het carcinoïd syndroom. De MLDS omschrijft deze klachten als volgt:

  • Aanvallen van blozen en opvliegers (flushing) in het gezicht, op de armen en op de borst. Deze aanvallen treden soms bijna dagelijks op. Ze duren soms kort, maar kunnen ook enkele uren aanhouden. Opwinding, inspanning, alcohol en sommige voedingsmiddelen (franse kaas en kruiden) kunnen de aanvallen uitlokken.
  • Ernstige diarree, darmkrampen en veel darmgeluiden.

    • Behalve deze bovenstaande karakteristieke klachten van het "carcinoïd syndroom" kunnen er op den duur ook andere klachten ontstaan. Door de grote hoeveelheid 'hormonen' in het bloed kan op diverse plaatsen in het lichaam extra bindweefselvorming optreden. Dit kan verschillende klachten geven:

  • De hartkleppen kunnen minder soepel worden. Het hart heeft meer moeite om het bloed rond te pompen. Dit kan leiden tot vocht in de benen (oedeem) en in de buikholte.
  • Het buikvlies wordt steeds stugger en strakker. Meer darmkrampen en onregelmatige ontlasting zijn het gevolg.
  • In en rond het carcinoïd zelf kan eveneens woekering van bindweefsel optreden. Dit kan een vernauwing en soms een darmafsluiting tot gevolg hebben.

    • Diagnose en onderzoek:

    De huisarts of specialist kan op basis van een of meer bovengenoemde klachten een Carcinoïd Syndroom vermoeden maar zal dit bevestigd moeten krijgen door een urine onderzoek. Een Carcinoïd Syndroom produceert namelijk verschillende hormoonachtige eiwitten en een van de meest geproduceerde eiwitten is serotonine. Een afbraakproduct hiervan wordt 5-HIAA genoemd en kan worden aangetoond door een 24 uurs opvang van urine. Echter niet altijd zal een carcinoïd hormoonachtige eiwitten aanmaken en zal een urine onderzoek weinig tot niets aantonen. Een CT-scan of foto's, bv. longfoto's moeten dan duidelijkheid geven of er al dermate grote vaste tumoren zijn gevormd die ook zichtbaar zijn op een CT-scan. Een petscan, octreo-scan of MIBG-scan kan ook meer duidelijkheid geven. Het urine onderzoek zal aangeven hoe actief de Carcinoïde tumoren de hormoonachtige eiwitten afscheiden en radioactieve scans meer over de agressiviteit - activiteit en het karakter van de carcinoïde tumoren. Vaak worden carcinoïde tumoren gewoon ook bij toeval gevonden bij een blinde darmoperatie. De klachten worden vaak veroorzaakt niet door de primaire tumoren, maar door de uitzaaiingen van een carcinoïd. Deze uitzaaiïngen komen vaak voor in de lymfklieren in de buik en vooral ook in de lever. Deze uitgezaaide tumoren zijn vaak groter dan de primaire carcinoïde tumoren zelf. Uitzaaiingen produceren overigens dezelfde hormoonachtige eiwitten als de primaire carcinoïde tumoren. Carcinoïde uitzaaiïngen in de lever zijn het gevaarlijkst en zijn vaak heel moeilijk te behandelen, hoewel wellicht de aanpak met LITT therapie - een variant van leverembolisatie - van o.a. dr. Vogl, zie onder kankersoorten-darmkankers en dan onder dr. Vogl en zijn LITT therapie levensverlengend of misschien zelfs wel genezend kan werken zoals ook inwendige bestraling met radioactief jodium zeer goede resultaten geeft bij het Carcinoid Syndroom. Het is tot nu toe onbekend waardoor carcinoïde tumoren ontstaan. Ook is het onduidelijk of er erfelijke factoren in het spel zijn. Behandelingen van carcinoïde tumoren:

  • Als er nog geen uitzaaiingen zijn is operatieve verwijdering de eerste optie. Zoals gezegd wordt vaak bij een blinde darmoperatie bij toeval ontdekt dat er zich carcinoïde tumoren hebben gevormd en als er dan geen uitzaaiingen zijn geconstateerd wordt met de blinde darm alles tegelijk weggehaald.
  • Echter veel vaker komt het voor dat er wel uitzaaiingen zijn gevormd bij het Carcinoïd Syndroom in bv. de lymfklieren in de buik en in de lever. In oncoline beschrijven ze de behandeling van uitzaaiingen zoals lokaal/regionaal als op afstand op deze manier:

    Behandeling met somatostatine analogen en MIBG:
    Somatostatine receptoren zijn aanwezig bij meer dan 80% van de carcinoïden. Het inhibitoire effect van octreotide is gebaseerd op de binding aan receptor subtype 2. Een vermindering van de klachten treedt op bij 70% van de patiënten met metastasen en een biochemische respons bij 50%. Deze respons kan voorspeld worden op grond van de octreotide opnameactiviteit. Een afname in tumorgrootte treedt daarentegen slechts zelden op. Er wordt gestart met een lage dosis, bijv. 3 maal daags 50 µg subcutaan of eventueel intraveneus (tijdens een crisis of perioperatief), geleidelijk op te hogen tot 3 maal daags 200 µg. Inmiddels zijn ook depotpreparaten met meer langdurige werking verkrijgbaar (lanreotide en sandostatine LAR). Een nieuwe nog experimentele ontwikkeling is behandeling met hoge doses radioactief gelabelde octreotide.

    Bij voldoende opname kunnen carcinoiden ook behandeld worden met radioactief MIBG. Vooral de klachten van het carcinoïdsyndroom reageren hierop in gunstige zin. Er is een respons te verwachten bij 70% van de patiënten, gedurende een mediane periode van 8 maanden.

    Behandeling met interferon:
    Een effect op de klachten van het carcinoïdsyndroom is te verwachten bij 60-80% van de patiënten, gedurende gemiddeld 20 maanden. De bijwerkingen zorgen er echter voor dat interferon geen eerste keuze optie is, maar wel overwogen kan worden bij octreotide-negatieve carcinoïden. Vanwege een mogelijk additioneel effect is behandeling met interferon of het langwerkende PEG-interferon een optie bij onvoldoende reactie op octreotide

    Door de weliswaar kleine omvang van uitgezaaaide tumoren in de lever, die meestal ook meer dan een tumor bedraagt maar meestal vele kleinere tumoren verspreid door de lever, is een operatieve verwijdering van vooral leveruitzaaiingen vaak heel moeilijk zo niet onmogelijk. Ook oncoline lijkt dan een chemo embolisatie aan te bevelen zoals o.a. dr Vogl  toepast of er wordt overgegaan op medicijn toediening. Deze medicijnen moeten de productie van het afbraakproduct 5-HIAA verminderen. Ocreotide - merknaam Sandostatin is zo'n medicijn en ook wordt vaak gekozen voor koud-MIBG = Meta-jodabezylguandine.

    • Wat is Octreotide - Sandostatin?

    Octreotide - Sandostatin is een medicijn dat zich aan de carcinoide tumorcellen kan binden. Daardoor worden deze cellen uitgeschakeld en kunnen geen hormoonstoffen meer produceren. Octreotide kan tot nu toe alleen met injecties worden toegediend en zijn deze twee tot drie keer per dag noodzakelijk. Een voor de patient belastende en voor de ziektekostenverzekeraars dure behandeling dus. Het effect van Octreotide is wel snel merkbaar: de klachten nemen snel af en urine onderzoek bevestigt daarna dat de uitscheiding van 5-HIAA snel afneemt. Ernstige bijwerkingen worden niet vaak of eigenlijk nooit gemeld door patienten door deze medicijnen. hoogstens dat de ontlasting iets vetter wordt en er later een verhoogde kans is op galstenen, aldus informatie van het AvL.. Inmiddels zijn er wel wat alternatieven voor de dagelijkse injecties. Ianreotide is een medicijn dat slechts 1x in de veertien dagen moet worden toegediend en octreotide-LAR hoeft via een injectie in de bil slechts 1x per maand te worden toegediend. Beide injecties moeten wel door een arts of verpleegkundige worden toegediend terwijl de dagelijkse injecties u ook zelf kunt leren toedienen. Beide medicijnpoeders lossen moeilijk op in het bijgegeleverde oplosmiddel en klonteren snel volgens informatie van het AvL. en er wordt aangeraden altijd een tweede pakje medicijnen bij u te hebben als u naar de poli of huisarts gaat voor toediening ervan. Na inspuiting ervan komt het medicijn vrij vanuit kleine bolletjes en het duurt bij Octreotide-LAR ca. 14 dagen voor een goede spiegel in het lichaam van de patiënt is opgebouwd.
    De nieuwste behandeling is echter het labelen van Octreotide met radioactieve jodium, ook wel inwendige bestraling genoemd. Lees daarover verderop meer uit verslag van een studie gepubliceerd in september 2004..

    Wat is koud - MIBG = Meta-jodabezylguandine?

    Koud - MIBG = Meta-jodabezylguandine wordt via een infuus drie keer om de vier weken toegediend . De injectie en doorlopen van het medicijn duurt ca. vier uur. Indien deze behandeling aanslaat kunnen deze injecties worden herhaald. MIBG lijkt op een lichaamseigene stof en vermindert of stopt soms de productie van de schadelijke hormoonachtige stoffen. Ook kan MIBG de zuurgraad en suikerspiegel in gunstige zin veranderen in weefsel rondom de tumorhaarden. In gunstige zin betekent dit dat de tumorcellen apoptosis = zelfmoord plegen als ze geconfronteerd worden met deze veranderde zuurgraad en suikerspiegel. MIBG kan ook de zuurstoftoevoer naar de bloedvaatjes om de tumor heen blokkeren of verminderen met ook tumorsterfte tot gevolg. Maar helemaal zeker weten waarom en hoe precies MIBG werkt doen artsen en wetenschappers nog niet. Wel zijn ze in Nederland al heel ver in het radioactief labelen van MIBG, ook wel inwendige bestraling genoemd.